Nieuczciwe praktyki w sektorze spożywczym: czy niezbędna jest regulacja na poziomie UE?

Nierównowaga stosunków handlowych w sektorze spożywczym, nadużywanie pozycji dominującej i różnica w skuteczności pomiędzy środkami prawnymi a dobrowolnymi - to główne tematy seminarium zorganizowanego 24 marca przez komisję rynku wewnętrznego i konsumentów (IMCO) w Parlamencie Europejskim. Sytuację ekonomiczną i prawną analizowali zarówno eksperci akademiccy, jak i przedsiębiorcy. Dyskusji, w której udział wziął przedstawiciel Konfederacji Lewiatan, dr Dominik Wolski z Jeronimo Martins Polska SA, przysłuchiwali się przedstawiciele Komisji Europejskiej oraz parlamentarzyści. Celem spotkania była prezentacja poglądów różnych stron zaangażowanych w debatę na temat nieuczciwych praktyk handlowych (tzw. unfair trade practices) w relacjach biznesowych (B2B).

Skąd dyskusja o nieuczciwych praktykach?

Geneza tej dyskusji sięga 2013 roku, kiedy KE przeprowadziła konsultacje społeczne w oparciu o opublikowaną Zieloną Księgę na temat nieuczciwych praktyk w relacji przedsiębiorców. Wynik konsultacji pokazał zwiększającą się nierównowagę między producentami a sprzedawcami detalicznymi (rozdrobnienie producentów rolnych wobec konsolidacji sprzedawców), rosnącą konkurencję między tymi ostatnimi oraz związaną z tym presję cenową w sektorze spożywczym. To na tym zagadnieniu postanowiła się ostatecznie skupić KE. Podstawą dyskusji w komisji IMCO był opublikowany w lipcu 2014 r. komunikat KE, na który PE zamierza zareagować w ciągu najbliższych kilku miesięcy sporządzając raport z własnej inicjatywy zawierający zalecenia odnośnie dalszych prac na poziomie UE.

Aktualnie nieuczciwe praktyki handlowe w relacji B2B nie są przedmiotem regulacji na poziomie europejskim. Teoretycznie zastosowanie znajdują traktatowe przepisy prawa konkurencji (art. 101 i 102 TFUE), jednakże w rzeczywistości specyfika nieuczciwych praktyk (brak pozycji dominującej w skali UE, działalność na poziomie krajowym, rozdrobnienie) powoduje najczęściej stwierdzenie właściwości przepisów krajowych. Do tej pory unijny prawodawca skupił się na wspieraniu dobrowolnej inicjatywy oddolnej.

Powołana w listopadzie 2011 roku tzw. Supply Chain Initiative (SCI) to platforma złożona z 11 europejskich organizacji. Sygnatariusze dobrowolnie przyjęli kodeks dobrych praktyk zobowiązując się przy tym do przestrzegania wspólnie uzgodnionych zasad takich jak swoboda umów i respektowanie postanowień umownych. Dokument zawiera także listę przykładów nieuczciwych praktyk w relacji wertykalnej oraz wspólne definicje.

Na poziomie krajowym nieuczciwe praktyki handlowe regulowane są w zróżnicowany sposób. Niektóre kraje, np. Hiszpania, zdecydowały się przyjąć przepisy szczególne, w innych, jak np. w Polsce, zastosowanie znajduje prawo nieuczciwej konkurencji i zobowiązań.

Czego oczekują indywidualni producenci?

Przedstawiciele indywidualnych producentów opowiadają się jednak za wprowadzeniem twardej regulacji określającej relacje B2B na poziomie UE oraz gwarantującej egzekucje przez niezależny organ oraz sankcje. Ich zadaniem samoregulacja jest niewystarczająca. Zarówno prawnicy, jak i KE pozostają sceptyczni słusznie podnosząc argument o złożoności problemu nieuczciwych praktyk i w związku z tym trudności w przedstawieniu jednego, arbitralnego rozwiązania znajdującego zastosowanie do wszystkich przypadków. Zwracają oni uwagę na istotę efektywnej egzekucji na poziomie krajowym, a także potrzebę dobrowolnego przyjęcia wspólnych definicji i praktyk na poziomie UE. Komisja również wyraźnie opowiada się za wzmocnieniem inicjatyw dobrowolnych i oceną egzekucji w przepisach krajowych. Działania legislacyjne podjęte zostaną w ostateczności.  

Komentarz Lewiatana

Mimo że KE wydaje się prezentować zrównoważone podejście do problemu, Konfederacja Lewiatan uważa, że należy monitorować tę kwestię. Pod koniec 2015 roku planowana jest bowiem publikacja raportu oceniającego zarówno skuteczność SCI, jak i rozwiązań krajowych. Z kolei PE zapowiada prezentację raportu odpowiadającego na komunikat KE jeszcze przed wakacjami. Widoczna jest presja ze strony producentów, której ulec mogą posłowie. Naszym zdaniem istnieje ryzyko wezwania KE do regulacji UTP na poziomie unijnym.

Zachęcamy firmy do kontaktu z ekspertami Konfederacji Lewiatan (Bartosz Wyżykowski i Anna Trzop), zaangażowanymi w temat posłami (m.in. poseł D. Jackiewicz) i krajowym resortem odpowiedzialnym za tę kwestię (Ministerstwo Sprawiedliwości oraz UOKiK).

Dane kontaktowe do ekspertów Konfederacji Lewiatan dostępne są tutaj: http://konfederacjalewiatan.pl/dla_mediow/eksperci_lewiatana