Horyzont Europa trampoliną do zbudowania innowacyjnej i konkurencyjnej firmy

W następnym budżecie UE na lata 2021-2027 Komisja Europejska zaproponowała 100 mld euro na badania naukowe i innowacje w ramach programu Horyzont Europa, a Parlament Europejski sugeruje, aby było to nawet 120 mld euro. Ma on zastąpić dotychczasowy program Horyzont 2020. Aktualnie przyszłość Horyzontu Europa decyduje się w ramach tzw. procedury trilogu (uczestniczą w niej Komisja, Rada i Parlament) i jest szansa na jego ostateczne zatwierdzenie do kwietnia. Jednak tak długo jak nie zostanie osiągnięte porozumienie ws. Wieloletnich Ram Finansowych na lata 2021-2027, czego nie należy spodziewać się wcześniej niż na jesieni 2019 r., Rada UE planuje nie wypowiadać się co do ilości środków przeznaczonych na Horyzont Europa.

Komisja Europejska szacuje, że na przestrzeni ostatnich dekad innowacje odpowiadały aż za 2/3 europejskiego wzrostu gospodarczego. Dlatego właśnie inwestycje w badania i innowacje są tak kluczowe dla przyszłości naszego kontynentu, gdyż pozwolą one konkurować globalnie europejskiej gospodarce nie tylko z takimi potęgami jak USA, Japonia czy Korea, ale także Chiny, które już w relacji procentowej do PKB wydają więcej na ten cel od UE.
Jednak sam program Horyzont Europa nie sprawi, że Unia osiągnie swój cel inwestycyjny w zakresie badań i innowacji wynoszący 3% PKB. Aby tak się stało, musiałby on zostać dofinansowany zgodnie z rekomendacjami Grupy Wysokiego Szczebla doradzającej Komisji Europejskiej (tzw. „Raportem Lamy'ego") na poziomie 160 mld euro. Ponadto, państwa członkowskie powinny podnieść swoje nakłady na badania i innowacje oraz zapewnić synergię pomiędzy krajowymi i regionalnymi Inteligentnymi Strategiami Specjalizacji, które będą musiały określić na lata 2020-2027.

Dotyczy to przede wszystkim takich krajów jak Polska, które na badania i innowacje przeznaczają zaledwie 1% swojego PKB, podczas gdy tzw. „europejscy championi", tj. kraje skandynawskie i Niemcy wydają już teraz ok. 3% PKB. Tymczasem według danych za 2017 r. Polska wykorzystała zaledwie 1% funduszy dostępnych na Horyzont 2020, co jest w dużej mierze konsekwencją znacznie łatwiejszego dla naszych firm dostępu do funduszy strukturalnych w ramach kopert narodowych. Jeśli jednak nasza gospodarka chce przejść na wyższy poziom w światowym łańcuchu dostaw, to zarówno instytucje publiczne, jak i firmy muszą zacząć inwestować więcej w badania i innowacje. Z tego powodu bardzo ważne, jest aby polskie przedsiębiorstwa wykorzystały jak najwięcej funduszy dostępnych w nowym programie Horyzont Europa, gdzie o środki trzeba będzie rywalizować z firmami z całej UE.

Zgodnie z dotychczasową propozycją Komisji Europejskiej, jego struktura będzie trójfilarowa: otwarta nauka, globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłu oraz otwarta innowacja. Pierwszy jest dostępny tylko dla świata nauki, ale drugi z 52,7 mld euro (56% całego programu) jest skierowany przede wszystkim do firm i przemysłu i zgodnie z dotychczasowymi sugestiami Rady ma zostać częściowo przeznaczony m.in. na kluczowe technologie prorozwojowe w klastrze dot. cyfryzacji, przemysłu i kosmosu. W ramach trzeciego filaru natomiast utworzona zostanie Europejska Rada ds. Innowacji (skrót z ang. EIC), która będzie zarządzać 10 mld euro, a pozostałe 3,5 mld euro będzie w dyspozycji Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii. Filar ten stanowi 14% całego Horyzontu Europa i będzie zaadresowany przede wszystkim do sektora małych i średnich przedsiębiorstw.

Nowym elementem programu Horyzont Europa mają być misje i zreformowane partnerstwa europejskie. Te pierwsze będą miały dodatkowe finansowanie i skupią się na takich wyzwaniach społecznych jak walka z rakiem, zmiany klimatu, inteligentne miasta, czy też oczyszczenie oceanów z odpadów z tworzyw sztucznych. Ich realizacją będą zajmować się m.in. partnerstwa europejskie, które skupiają przedstawicieli przemysłu, instytucji unijnych, państw członkowskich i krajowych placówek publicznych. Za cel stawiają sobie łączenie rozproszonych zasobów i radzenie sobie z trudnościami wynikającym głównie z braku specjalizacji w sektorach wysokich technologii. Takich partnerstw jest obecnie wiele i mają rożne zadania, np. jedno z nich to Clean Sky 2, które zajmuje się opracowaniem cichszego samolotu o znacznie mniejszej emisji spalin.

Ze względu na dostępne unijne dofinansowanie w ramach partnerstw europejskich na realizację zadań związanych z Horyzontem, Konfederacja Lewiatan zachęca polskie firmy, aby dołączały do nich. Więcej informacji na ten temat oraz pełną listę partnerstw można znaleźć tutaj: https://ec.europa.eu/programmes/horizon2020/en/area/partnerships-industry-and-member-states .

Dzięki działaniom BusinessEurope, której Konfederacja Lewiatan jest członkiem, udało się zapobiec pomysłowi ograniczenia dofinansowania na partnerstwa europejskie. Jednak według obecnie dyskutowanych pomysłów, Komisja Europejska byłaby zobowiązana do sporządzenia raportu na temat misji i partnerstw do 2023 r., który mogłaby przedłożyć razem z propozycją legislacyjną zmieniającą sposób ich funkcjonowania. Istnieje ryzyko, że w proces ustanawiania nowych partnerstw oraz likwidowania starych zaangażowane byłyby tylko państwa członkowskie i Komisja z ograniczoną rolą przemysłu. Ze względu na tocząca się aktualnie procedurę trilogu pomiędzy instytucjami, moment do działania jest teraz. W związku z tym zachęcamy firmy do kontaktowania się z biurem Konfederacji Lewiatan w Brukseli. W tym tygodniu roześlemy także ankietę do firm członkowskich, która będzie podstawą do opracowania strategii BusinessEurope dot. badań i innowacji w UE.

Adam Dorywalski, ekspert Konfederacji Lewiatan