Zmiana ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw - stanowisko

W nawiązaniu do otrzymanego w dniu 4 października br. pisma (znak: BON-VII.5281.8.4.2017), przy którym przekazano projekt ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw przedstawiamy stanowisko Konfederacji Lewiatan.

 

1.       Zmiany w art. 22 - 22 b ustawy

Zasadnicze obawy budzi propozycja zmiany treści art. 22.

Proponowana zmiana odnosi się tylko do zmiany wskaźnika zatrudnienia osób z dysfunkcjami zdrowotnymi, który musi być spełniony, żeby pracodawca mógł udzielać ulg.  Obecnie przepisy określają, że firma sprzedająca produkcję lub usługę, powinna mieć minimum 30 proc. pracowników ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Do tego wskaźnika mogą też być zaliczone osoby z umiarkowaną dysfunkcją, ale pod warunkiem, że mają jedno z schorzeń specjalnych, np. epilepsję lub chorobę psychiczną. Projekt przewiduje zaś zwiększenie tego wskaźnika z 30 proc. do 50 proc.

Nowe rozwiązanie, w praktyce, sprowadzi się do spadku liczby zakładów uprawnionych, z obecnych nieomal 600 do 120. Oznacza to, że w wielu regionach takiego zakładu po prostu nie będzie. Pamiętajmy, że chodzi o osoby o umiarkowanej lub znacznej niepełnosprawności. Autorzy projektu uzasadnia tę propozycję tym, że możliwość udzielania ulg jest dla pracodawcy formą wsparcia, a dla jego kontrahentów zobowiązanych do płacenia na PFRON zachętą do zakupu jego produktów lub usług. Taka pomoc powinna być jednak skierowana właśnie do tych zakładów, które odznaczają się wysoką koncentracją osób niepełnosprawnych z grup, którym najtrudniej jest znaleźć zatrudnienie. Tworzenie bardzo wysokiej koncentracji osób z najcięższymi niepełnosprawnościami w zakładzie pracy na pewno nie ułatwia ich integracji społecznej.  Skutki projektowanych zmian są dziś trudne do oszacowania, można jednak przyjąć, że w skali całego kraju może to nawet skutkować bezpowrotnie utratą wielu miejsc pracy.

Wszelkie decyzje o zmianach, powinny być szczególnie wyważone i podejmowane bardzo ostrożnie.

Jednocześnie żałujemy, że nowelizacja ustawy o rehabilitacji nie posłużyła szerszemu spojrzeniu na funkcjonowanie mechanizmu regulowanego w art. 22 ustawy i efektywnemu wsparciu w zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zaproponowane przez resort zmiany nie rozwiązują problemu, a tylko ograniczają to wsparcie. Obcinanie ulg bez reformy systemu dofinansowania stanowisk pracy najciężej niepełnosprawnych nie poprawi ich zatrudnialności. Konieczne są gruntowne modyfikacje w systemie orzecznictwa i ograniczenie wsparcia osób, które tego nie potrzebują.  

2.       Przywrócenie kompetencji Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej do rozstrzygania odwołań od decyzji PFRON i wojewody

Nowelizacja rozszerza kompetencje Funduszu, poprzez zastosowanie instytucji ponownego rozpatrzenia sprawy przez Fundusz w miejsce rozpatrzenia odwołania przez Ministra jako organu drugiej instancji.

Propozycja projektodawcy podważa rolę i znaczenie Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych. Traci on istotny element wpływu na funkcjonowanie Funduszu, co jest istotne biorąc pod uwagę występowanie w wielu przypadkach rozbieżności interpretacyjnych między Funduszem a Ministerstwem.

Wbrew treści uzasadnienia, taka zmiana nie przyczyni się do polepszenia sytuacji pracodawców osób niepełnosprawnych.

Dlatego rekomendujemy usunięcie z tekstu nowelizacji wszystkich zmian, które wdrażają możliwość ponownego rozpatrzenie sprawy przez PFRON zamiast rozpatrzenia odwołania przez właściwego Ministra.

3.       Rozstrzygnięcie sporów dotyczących art. 26a ust. 1a1 pkt 3) ustawy

Projektodawca nie zdecydował się na wprowadzenie zmian w jednym z najbardziej kontrowersyjnych przepisów ustawy, którego obecna - całkowicie nieprawidłowa - interpretacja przez PFRON jest źródłem poważnych problemów pracodawców osób niepełnosprawnych.

Spór dotyczy pytania o zakres sankcji przewidzianej w ww. przepisie. PFRON stoi na stanowisku, że nawet symboliczna zaległość w wypłacie kosztów płacy jednego pracownika skutkuje utratą miesięcznych dofinansowań do wynagrodzeń wszystkich pracowników niepełnosprawnych u danego pracodawcy.

Zdaniem pracodawców, sankcja polega na utracie prawa do miesięcznego dofinansowania tylko tego pracownika (niepełnosprawnego), którego dotyczyła zaległość i nie stoi na przeszkodzie do wypłaty dofinansowań dotyczących wszystkich pozostałych pracowników niepełnosprawnych.

Przyjęcie i utrzymanie interpretacji PFRON, w dłuższej perspektywie oznacza poważane konsekwencji dla działalności znacznej części pracodawców osób niepełnosprawnych. Dla potwierdzenia prawidłowości interpretacji ww. przepisu przez pracodawców i wykluczenia w przyszłości możliwości powstania sporu na tym tle, proponujemy doprecyzowanie jego brzmienia. Podkreślamy, że zmiana treści nie prowadzi do zmiany normy prawnej. Identyczną regułę można wywnioskować z obowiązującego brzmienia ustawy.

Proponowane brzmienie rekomendowanych powyżej zmian:

Nadanie art. 26a ust. 1a1 3) ustawy brzmienia:

„3) w części w jakiej miesięczne koszty płacy pracownika zostały poniesione przez pracodawcę z uchybieniem terminów, wynikających z odrębnych przepisów, przekraczającym 14 dni."

 

4.       Zmiana ustawy  Kodeks pracy

Odnosząc się do zaproponowanego art. 1421 Kodeksu pracy na uwagę zasługuje fakt, iż wniosek pracownika może dotyczyć  wprowadzenia systemu przerywanego czasu pracy, na podstawie art. 139 k.p. Nie negując zasadności takiego rozwiązania w przypadku np. rodziców posiadających dziecko, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu, rozważenia wymaga przerzucenia na pracodawców dodatkowych kosztów w postaci pokrycia kosztów przerwy. Poza zwykłym wynagrodzeniem, za czas każdej przerwy pracownikowi, będzie przysługiwało prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia należnego za czas przestoju.